Badral's personal blog
Интернет миний ертөнцийг хардаг цонх …

Should we translate or transcribe or transliterate?

November 25th, 2015

За нэг жигдэрч өгдөггүй, нийгмээрээ талцаж үзэлцэж үзэлцсээр одоо эх хэлээ эвдэж дуусаж байгаа нэг сэдвийг хөндчихье. Гадаад үг, нэр томьёог хэрхэн орчуулах вэ гэдэг сэдэв.
Би өөрөө хэлний эсвэл орчуулагч мэргэжилтэй хүн биш л дээ. Гэхдээ 12 жилийн өмнөөс нээлтэй эх бүхий програм хангамж, үйлдлийн системүүдийг орчуулж явсан алдаж оносон туршлага бий.
Бид хэрвээ тухайн гадаад үгийг тэр чигээр нь галиглах юм бол ялангуяа манай мэргэжлийн номын 10 үгтэй өгүүлбэрийн 9 нь гадаад үгийн галиг болчих гээд байдаг зовлон байдаг. Тэгэхээр тэр өгүүлбэр хэдийгээр монгол хэл дээр байгаа мэт боловч гадаад дээрээ хэвээр байгаагаас дор болчихдог.
Аа харин нэг бүрчлэн орчуулаад байхаар бас асуудалтай. Монгол хэл дээр огт байхгүй үг рүү буух болчихоод түүнийг нь тайлбарлаж роман шиг юм болно. Тэр нь гадаад хэл дээр байгаагаасаа бас л дор болчхоод байдаг. Уран зохиолын хувьд бол үнэндээ орчуулчихад асуудал байхгүй л дээ. Мэргэжлийн хэллэгүүдэд бол зовлонтой.
Миний хувьд Англи хэлнээс үг орчуулахдаа Герман, Орос, Грек гуравтай харьцуулж хардаг байсан. Учир нь герман руу орчуулахад ихэнхдээ утга нь онох үг байдаг болохоор орчуулсан байдаг. Гэхдээ л тэр чигээр нь галиглах тохиолдол бий. За герман орчуулсан бол орчуулах гэж оролдоно. Үгүй бол оросыг харна. Оросууд бол галиглах дуртай нөхөд. Тэд орчуулсан бол за орчуулахаас аргагүй юм байна гэж үзнэ. Грекүүд бол ер нь л орчуулах гэж үздэг юм билээ. За тэд галигласан байвал ч галиглахаас өөр арга байхгүй юм байна гэж үзэж болно.
Миний дэвшүүлэх санаа бол орчуулах гэж үзээд дийлэхгүй бол дээрх 3 хэлтэй харьцуулж байгаад галиглах эсэх шийдвэрээ гаргадаг байх гэсэн үг. Гэхдээ заавал дээрх 3 хэл байх албагүй. Ямартай ч тогтсон хэдэн хэлтэй харьцуулах.
Харьцангуйн онол үнэн байдаг шиг иймэрхүү харьцангуй аргаар явахгүй бол зөвхөн аль нэг аргаар нь явна гэвэл боломжгүй бөгөөд хэрүүл маргаан ч тасрахгүй явсаар эх хэл маань монгол хэл биш болж үлдэх болов уу даа.

Казакстан, Узбекстантай харьцуулдаг байсан улс минь хаачив?

October 14th, 2015

За нэг баримттай харьцуулалт хиймээр санагдлаа. Саяхныг хүртэл бид өөрсдийгөө дандаа Казакстан, Узбекстантай харьцуулж дөвийлгөдөг байлаа. Тухайн үед өөрсдийгөө заавал доош нь хийж яах гэж хөгжил буурай оронтой харьцуулдаг юм бэ, барууны орнууд азийн баруудыг хараач гэсэн шүүмжлэл гарахад 1990 онд Монгол улс ардчиллаар замнасан нь ЗХУ задран унаж Казакстан, Узбекстан тусгаар тогтносонтой эн зэрэг гараанаас эхэлсэн болохоор тэр энэ тэр гээд их л сүржигнэдэг байлаа шүү дээ. Учир нь улс төр болоод эдийн засгийн сул дорой байдал ядуурал энэ тэр бүгд ижил төстэй байж л дээ. За тэгээд нарийн ярьвал Малчин нүүдэлчин гаралтай гэж байгаа. Бүр нарийн малтвал бидний өвөө нэг юм даг уу даа. Узбекстан нь алтан орд, казахстан нь цагаадайн улсын үлдэгдэл юм гэсэн байхаа.
Ингэж харьцуулдаггүй байсан гэж бодож байвал 1990-2010 оны ЮНЕСКО болон бусад ОУ-н байгууллагуудын тайлангуудыг ч хараарай. Одоо харин бид яагаад харьцуулахаа, онгирохоо больчихоо вэ? Яагаад? Дарга сайд нар, тэдний туслахууд яагаад дуу нь сулраад тайлангууддаа ч харьцуулалтаа тусгахаа мартдаг болчихов? Яагаад?
За эхлээд хэдүүлээ зүгээр л тус бүр ~5 минутын бичлэг харчихъя.
Казакстан:

Узбекстан:

Монгол:

Хамгийн илүү хөгжсөн, бүтээсэн нь манай улс байна уу? Өмнөх хоёр холбоос дээр дандаа хүний гараар бүтээсэн нь олон байхад манайх дээр хөдөө, байгаль, малчин. Бид боловсрол, зам барилга, улс төрийн хувьд үргэлж илүү байсан гэж байгаа.
Казакстаны ерөнхийлөгч Назарбаев гуай зөнөсөн тэнэгээрээ дуудуулан байж Астана хэмээх шинэ хот байгуулж нийслэлээ шилжүүлсэн. Харин бид Хархоринд нийслэлээ шилжүүлнэ ч гэл үү шилжүүлчихсэн ч билүү баахан сүр дуулиан болж шав мав хатгаад л сүйд болоод байл уу үгүй билүү? Одоо байгаа ерөнхийлөгч маань л чухам хамгийн том дүрд давхиж явсан санагдах юм. Астана болон Хархорин 2-ыг харьцуулсан бичлэг оруулах нь илүүц биз дээ? Улаанбаатартайгаа харьцуулж болох юм. Гэхдээ л Казакстаны нийслэл Астана, Узбекстаны нийслэл Ташкенттай эсвэл Самарканд, Наманган, Андижан, Бухар зэрэгтэй харьцуулъя гэвэл хэтийднэ. Зүгээр л тэд Узбекстаныхаа эхний 10 том хотод орохтой үгүйтэй Баку-гаа ямар болгосныг харъя.
Гэтэл одоо манай Улаанбаатар бохироо цэвэрлэж чадахгүйдээ тулаад туул гол уруугаа хэрхэн асгаж байна? Замын түгжрэл, эмх замбараа, утаа униар гээд өдөр шөнө 2-г харьцуулж байгаа юм шиг санагдаж нүүр битгий хэл бөгс улайж байх юм. За одоо хот мот тэр том дэд бүтэц дүүрчээ, больё.
Саяхан болтол манайд Рейлбус билүү нэг юм хуучин төмөр замаараа хот дотроо явуулаад л тун мундаг шийдэл хийснээ сүржигнээд байсан. Одоо үйлчлүүлдэг хүн байдаг ч юм уу үгүй ч юм уу, нөгөөх нь явж ч байгаа юм уу үгүй ч юм уу бүү мэд.
Харин Казакстаны метро энэ.

Узбекстаных энэ.

Манайд харамсалтай нь байхгүй.
Уул уурхайн хувьд Казакстан, Узбекстан цэвэр зэс, ган зэрэг боловсруулах үйлдвэрүүдэд хөрөнгө оруулалт ихээр хийсэн байхад манайд алт ухаж орхон голоо ямар болгосон өнөөдөр ямархуу байдалтай шар шавар урсаж байгааг хар.
Узбекстаны үйлдвэрлэл:

Казакстаны үйлдвэрлэл:

Монголын үйлдвэрлэл:

За бүр хамгийн мундаг үйлдвэрлэл гээд байгаа оюу толгойн талаар видео хайхад хамаг байдгаа гаргаж рекламдсан

олдох байх. Ер нь бол айраг цагаа үйлдвэрлээд байгаа юм уу, баахан монгол гэр барьснаа их хотын бүтээн байгуулалт гээд байгаа юм уу мэдэгдэхгүй. Өө нэг шороо ачиж байгаа экскаватор харагдаж байна. Үсрээд л энэ шүү дээ.
Одоо бидэнд африкийн хэдэн улсаас өөр харьцуулах улс ч олдохгүй болж дээ. Ер нь л монголд харьцуулж ярьдаг нь ихэссэн байгаа биз дээ.
Монгол улс хөгжөөд байгаа юм уу уруудаад байгаа юм уу?

Is MVC a design pattern or an architectural style?

September 7th, 2015

Өнөөдөр Болор агуулга удирдах системээ шинэчилж байгаад MVC-г 2012 оны “Програм хангамжийн архитектур” лекц дээрээ MVC-г дизайн паттерн сэдэв рүү оруулж зааж байснаа саналаа. MVC-н уг үндсийг хөөвөл яах аргагүй дизайн паттерн юм. Гол үзэл санаа нь separation of concern буюу өгөгдөл, өгөгдлийн боловсруулалт, өгөгдлийн дүрслэлийг салгаж хэрэгжүүлэх концепц.
Дэлхийн анхны объект хандалтат хэлээр Simula болон Smalltalk-г хүлээн зөвшөөрдөг. 1979 онд норвегийн информатикч Trygve Reenskaug анх энэхүү ухагдахууныг Smalltalk платформын хэрэглэгчийн интерфейсийг зохиож байхдаа гаргаж ирсэн юм. Энд Smalltalk-г яагаад платформ гэсэн бэ гэхээр энэ зөвхөн програмчлалын хэл биш програмчлалын бүрэн орчин байв. Тэр бүү хэл жаваг гарахаас тээр өмнө та виндовс дээр smalltalk-р хөгжүүлсэн програмаа линүкс, соларис дээр ажиллуулж болдог байсан.
MVC-н талаар анхлан сонсож байгаа зарим уншигчдадаа зориулаад тус ухагдахууныг энгийн үгээр нуршчихъя.
M нь Model гэсэн үгийн эхний үсэг бөгөөд хэрэглэгчид дүрслэн үзүүлэх өгөгдлийг агуулж буй давхаргыг нэрлэж буй. Загвар нь залуур болон харагдцын аль алиныг танихгүй. Энэ нь энэ давхаргын объект харагдац болон залуурын давхаргын объектыг огт дуудахгүй гэсэн үг юм.
View гэсэн үгийн эхний үсэг болох V нь харагдац буюу Загвараас авсан өгөгдлийг хэрэглэгчид дүрслэн үзүүлэх үүрэгтэй давхарга. Програм болоод хэрэглэгч хоёрын харилцан үйлчлэлийн зааг гэж үзэж болно. Загвараас ирсэн өгөгдөл болоод хэрэглэгчээс ирсэн үйлдлийн (Controller-н тусламжтай) аль алиныг мэдэх боловч цааш боловсруулалт хийхгүй.
C нь Controller гэсэн үгийн товчлол бөгөөд залуур гэж ойлгож болно. Залуур нь харагдцаас хэрэглэгчийн үйлдлийг хүлээн авч шалгаж дүгнээд хариу үзүүлнэ. Ийнхүү хэрэглэгчийн үйлдэл гүйцэтгэгдэж, дэлгэц дээр харагдцаар хариу өгнө. Нэг залуур нэг буюу хэд хэдэн харагдцыг удирдаж болох ба нөгөө талаас нэг харагдац зөвхөн нэг залууртай байна.
Сонирхсон хүмүүс интернетээр хайгаад цааш уншина биз ээ. Одоо гол сэдэв рүүгээ буцаад оръё.
Орчин үед л бэлэн форм, контролууд (бүр event-үүдтэй шүү) тавиад хэрэглэгчийн интерфейсийг хийгээд байгаа болохоос хэрэглэгчийн интерфейс, харилцан үйлчлэл гэдэг бол үнэндээ програмчлалын хамгийн хүнд хэсэг байдаг. За тэгээд тест нь бол бүр ч явдалтай.
За тэгэхээр 1979 онд smalltalk дээрээ яваад очихоор ямар байсан байх вэ? Одоо жава дээр awt, swing ашиглаж хэрэглэгчийн интерфейс үүсгэдгээс долоон дор гэсэн үг шүү дээ. Нэг л том Canvas объект авч байгаад бүгдийг нь зурж өгнө гэсэн үг. Энэхүү хэрэглэгчийн интерфейсийн асуудлыг шийдэхийн тулд MVC зохиогдсон. Харагдац нь Загварыг байнга сонсох ба энэ хэсэг нь Observer паттернаар хэрэгждэг. Залуураар дамжин Загварт өөрчлөлт ороход Харагдац өөрөө шинэчлэгдэнэ гэсэн үг.
Гэтэл орчин үед бид Харагдацыг ерөнхийдөө дэсктоп програмуудын хувьд бэлэн Контрол(button, textbox, checkbox, combobox …) вэб програмуудын хувьд HTML, CSS-р төсөөлөх хэмжээнд ирсэн. Мэдээж доод төвшний эсвэл тоглоом зэрэгт өөрсдөө зурахаас өөр аргагүй хэрэглээ нэлээд бий нь бий.
Мөн сүүлийн үед толгойтой болгон MVC ашиглаж вэб хийдэг гэж ярьдаг бичдэг болжээ. Энд л асуудлын гол байгаа юм.
Хэрвээ Вэб програмыг MVC ашиглан хийж байна гэж үзвэл Архитектур стилл болно. Харин классик утгаар нь ярьж байвал дизайн паттерн. Гол асуудал нь нэр нь яг адилхан байгаа нь тун буруу юм. Ядаж MVCA буюу Model View Controller Architecture гэчихсэн бол зүйтэй байх байлаа. Аналогоор зүйрлэвээс “харьцангуйн онол” макро төвшинд хүчинтэй харин “Квант онол” микро төвшинд хүчинтэй гэдэг шиг өөр өөр нэртэй байх байсан юм. Физикчдэд энэ тал дээр хүндэтгэл үзүүлэх хэрэгтэй.
Жич:
Сүүлийн үед моод болоод байгаа вэб фрэймворкуудын хувьд MVC архитектуртай гэдэг нь худлаа байгаа юм. Учир нь тэд MVC-н Observer хэсгийг хэрэгжүүлэхдээ Харагдцаас дандаа хүсэлт явуулж шинэчлэлээ хийдэг. Үнэндээ үүнийг вэб програмын хувьд хэрэгжүүлэх нь асар хүндрэлтэй л дээ. Вэб соккет ашиглахгүй бол бараг бүтэшгүй. HTTP буюу тасралттай протоколл ашиглаж хэрэгжүүлэх тун ч түвэгтэй бөгөөд зардал өндөртэй. Уул шугамдаа бол эдгээр фрэймворкууд “Model 2” гэдэг архитектуртай. Үүнийг MVC төст архитектур гэж үзэж болно. Түүнээс гадна MVP, MVVM зэрэг MVC төст архитектурууд нэлээд бий.

What is Xslides?

April 13th, 2015

What’s Xslides?
That’s a question many will have asked at social media.
Xslides is actively developed project in Bolorsoft and currently the beta release of web version is available on the internet. We introduced it at CeBIT 2015 in Germany.
Xslides is the Next Generation Presentation Approach, changing the classical way of creating and presenting the presentations.
Are you wondering why we are developing presentation software, while there exist Powerpoint or Prezi etc powerful tools. The reason is, as of today the most widely used presentation tools are all same in one perspective. Well now you might be thinking that no Prezi is different, it has nice zooming effect. The thing is, within these tools, how people prepare their presentation is, first they think of the structure of their presentation, but then in the end regardless of these structures every slides are created sequentially. In other words, slides doesn’t have clear structure. Let’s say you are creating 100 slides, and by the 40th slides you want to go back and change something in previous slides, which you don’t remember exactly where it is. Well it results in inconvenient scrolling process and waste of time. With our software you have table like clear structure. Rows as subtopics of your presentation whereas columns are your details. Down -> To details as natural mapping. You can name your each slides, or just keep track by viewing the whole structure.

From presenting point of view, during presentation you can jump to any slides or skip the current topic and change to the next one. It’s new kind of a presenting freedom, which none of the powerful tools provide. You might think, well you can create hyperlink in powerpoint and jump between slides. If so what about the unexpected situations? What if you get request from the audience during your presentation to go back and explain something more in detail?

Xslides is interactive and easy to use.
Are you creating a diagram or a table using excel or other software then making screenshot and importing it to your presentation?
Using Xslides you could directly generate that objects in seconds by giving your numeric data.
How much time do you spent to create a formula? In Xslides you can directly create your formula object with Tex syntax.
You could also embed your video and play it at presentation or you could put your 3D objects and manipulate they during the presenting.

Xslides is ubiquitous.
You can create and present your presentations anywhere using the web version of Xslides. It also can be even used offline, since we will provide the mobile and desktop version as well (planned). Thus giving our users possibility to create and modify their presentations whenever they need on a trip, on a plane, etc.

Xslides is not locked into Cloud.
Are you wondering who is going to manage your data? Are you concerned about your patent and privacy of you presentations? With us you are safe, meaning that there is nothing mysterious with us like cloud. It is totally up to your decision. You can either store your data on our web server, but if you don’t want, you can export the presentation and save it locally on your hard drive and delete from the web server. Next time you want to make change to your presentation import it and edit.

“Болор” алдаа шалгуурт итгэж болох уу?

November 29th, 2014

“Болор” алдаа шалгуур гараад нэгэн жилийн нүүрийг үзжээ. Энэхүү програмыг хэрэглэж үзээгүй байж муучлах, итгэхгүй байх явдал мэр сэр гарсаар байгааг хараад тэсэлгүй энэхүү нийтлэлийг бичлээ.
Кирил бичгийн дүрэм нь тогтворгүй, олон жил хэл шинжлэлийн эрдэмтдийн шүүмжийг дагуулсан, ард олны толгойг эргүүлсэн, програмчлахыг оролдсон олон арван програмистуудын махыг идэж шийдэгдэхгүй олон жил болсонтой маргахгүй ээ. Аргаа бараад засаг төр нь өнгөрсөн жил бичгийн дүрмээ шинэчлэх гэж хүртэл оролдоод бүтэлгүйтлээ. Уг нь өөрчилсөн бол зөв байсан ч үүнийг ард түмэн хүлээж авах цаг нь болоогүйг харууллаа. “Үхэл нь ирсэн оготно муурын сахлаар оролдоно, үйл нь ирсэн хүн үсгийн дүрмээр оролдоно” гэж зүгээр ч нэг хоосон хэлц биш гэдгийг бид мэдэрсэн. Гэхдээ бууж өгөөгүй, харин ч кирил бичгийн зөв бичих дүрмийн асуудлыг яг одоо бичиж байгаагаар нь програмчилж чадсан. Болор алдаа шалгуурыг миний олон жилийн өмнө нээлттэй эхийн ертөнцөд оруулж байсан, одоо ч өргөн хэрэглэгдэж байгаа aspell, hunspell-н монгол хэлний багцуудтай харьцуулах арга үгүй. Учир нь нэгдүгээрт aspell ба hunspell нь хэдий мундаг ч монгол хэл шиг залгамал хэлнүүдэд тохиромжгүй, хоёрдугаарт монгол хэлний толийнх нь үгийн сангийн хэмжээ нь ердөө 2,1 сая орчим болж байсан юм. Харин Болор алдаа шалгуур бол монгол хэлэнд зориулагдан бүх эх код нь 100% Болорсофтын залуусаар бичигдсэн бөгөөд монгол хэлний бүх үгийн хөмрөгийг хамрах боломжтойгоор зохиогдсон юм. Одоогоор 50 орчим сая үүсмэл үгийн сантай байна. Цаашид жинхэнэ нэр, оноосон нэр, монголжиж буй гадаад үгсийг оруулахаар зэхэж байна.
Бид монгол хэлийг үг зүйн төвшинд нь барих гэж үнэндээ багагүй хугацаанд зүтгэсэн. Үгийн хувирлыг шийдэхдээ монгол хэлнийхээ хувьд төгсгөлөг төлөвт трансдусерыг зохиож түүнийгээ 4 – 5 янзаар програмчлан оновчилж байж бүтээсэн юм. Онолын хувьд сууриар нь шийдсэн тул үүнд хэл бичгийн дүрэм, үсэг бичиг өөрчлөгдөх зэрэг нь асуудал болохгүй. Болорсофт судалгаагаа үсгээс буюу монгол бичгийн үсгийн фонт зохиож эхэлж байсан бол өнөөдөр морфологийн буюу үг зүйн судалгаагаа хийж дуусгаад байна. Кирил бичгийн асуудлыг үндсээр нь шийдэхийн тулд зайлшгүй монгол бичгээ судалж түүнийгээ ноён нуруу болгож барьдаг болохыг бид олж мэдсэн бөгөөд энэ нь бидний судалгаанд том түлхэц өглөө.
Цаашид өгүүлбэр зүй, утга, найруулга зүй гээд олон олон судалгаа шилээ дараад хүлээж байна.
Энэхүү бүтээгдэхүүнд онолын төвшинд хийсэн суурь судалгааны үр дүнгээ ашигласан тул яахын аргагүй өндөр технологийн инновацийн бүтээл болсон гэж ам бардам хэлнэ.
Зарим нэг санд байхгүй үг танигдахгүй улаанаар зурагдах асуудал байгаа ч дор дороо засагдан дараа дараагийн хувилбарууд нь шинэчлэгдээд гарч байгааг хэрэглэж байгаа үйлчлүүлэгчид маань батлах байхаа. Нэг жилийн хугацаанд бид 5 шинэчлэл гаргасан байгаа ба удахгүй оноос өмнө дахин нэг шинэчлэл хийхээр төлөвлөж байна.
Ямар нэг арилжааны бүтээгдэхүүн гаргана гэдэг нь амаргүй асуудал болохыг бид биеэрээ үзлээ. Үндсэн асуудлаа шийдэж програмчилсны дараа тус бүтээгдэхүүн интернет ашиглан өөрөө өөрийгөө автоматаар шинэчлэх, лиценз үүсгэж хууль бусаар хуулбарлах үйлдлээс хамгаалах, олон арван орчинд туршиж үзэх зэргээс эхлээд бүтээгдэхүүний эх кодын олон арван салаа модыг арчлан авч явах нь тийм ч хялбар асуудал биш юм.
Эцэст нь нуршихад Болор алдаа шалгуур нь монгол улсад хүчинтэй дүрмийг барьж бүтээгдсэн бөгөөд өнөө цагийн монгол хэлний хэл шинжлэлийн томоохон төлөөлөл болсон хүмүүс болох Ш.Чоймаа, Ж.Баянсан, Э.Равдан, Ц.Өнөрбаян, Б.Жадамба, М.Баярсайхан, М.Саруул-Эрдэнэ зөв болохыг нь батлан сайшааж, алдаа оноог нь ч шүүмжлэн тунгаасныг дуулгахад таатай байна.
Болорсофтын бүх залуустаа амжилт хүсэж, урам өгье. Болорсофтын хийсэн болон хийж байгаа бүтээлүүдийг Google, Microsoft, Apple, SAP, Oracle-н аль нь ч хийж чадахгүй.

Заримдгуудад (хууль дүрэм гаргагчдад)

July 8th, 2014

Зарим заримдаа заримдгуудад зориулж блогтоо заавал нэг заримдаг нийтлэл сараачих болчхоод байх юм даа. Яагаад заавал гэж? Хорхой хүртэл биедээ хүрэхээр атирдаг гэдэг байхаа? Наадмаар юун 5 өдөр амрах вэ? УИХ-нхаан, засгийн газрынхаан дэндэж байгаа юм биш үү? Өөр хэлэлцчихмээр, өргөн барьчихмаар хууль олдохгүй байна гэж үү? Та нар өөрсдөдөө зориулж хууль гаргадаг юм уу монгол улсын иргэдэд зориулж хууль гаргадаг юм уу? Толгойгоороо хөл хий гэж ард түмэн та бүхнийг сонгоогүй л байх. Тэгээд тэр аргументыг нь хараад байгаарай. Хагас бүтэн сайн өдөр таарчихсан юм гэнэ. Тархи нь тахианых шиг болчихсон байдаг юм байх даа.
Амралтын өдрөөр сонгуулиа явуулдаг байхад заавал ажлын өдөр хийж, тэр өдрийг амралтын өдөр болгож ажил алдуулна. Төрийн албаныханд цалгардаад байх юм байдаггүй юм байж. (ёж) Хувийн хэвшлийнхэнд бол маш хорлонтой хэрэг болж байгаа юм.
Мөн ам нээхээр уушги нээ гэдэг. Зуны цагийг урагшлуулахаа больж бас нэг солиорцгоосон. Хүний био цагийг барьж эрүүл мэндийг хамгаалж байгаа юм гэсэн. Хүний био цагийг барих тухай ярих юм бол нар эрт мандахад хүн битгий хэл амьтан ч эрт босдог байх шүү. Ялангуяа монголчууд бол зун ургах нарнаар хэдийнээ босчихсон байдаг. Би ч мөн өглөө 4 цагаас нүдээ нухалж, айраг залгилаад адуунд морддог байж, одоо ч хөдөө тийм л байгаа гэж найднам. Иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах гээд байгаа бол тэр өмхий утаагаа байхгүй болгоод хэдэн эмнэлэг нэмээд барьдаг болоосой. Цаг шилжүүлдэггүй улсуудыг аваад үзвэл нэг бол хамгийн хөгжилгүй үгүй бол хөгшчүүлээр дүүрсэн орнууд л байгаа.
Энэ мэтээр ажлын цагийг санаатайгаар алж, эдийн засгийг доройтуулж байгаа бодлого цаанаасаа их үндэстний явуулга байгаад байна уу эргүү малуудын солиорол болоод байна уу? Эсвэл Монголын эдийн засаг тултлаа хөгжөөд иргэд нь юу ч хийхгүй гэдсээ илээд хэвтэж байхад сайхан амьдрах хэмжээнд хүрчихсэн юм уу?
Энэ солиорлыг зогсоох эрүүл ухаантай төрийн түшээ байхгүй юм гэж үү?

Damn railways of Mongolia

June 29th, 2014

Энэ улс орныг барьж байгаа хүмүүс гэж яачихсан таар шуудайнууд байдаг юм бэ? Төр барих нь битгий хэл гэр ч барьж чадахгүй амьтад юм биш үү? Өргөн нарийн төмөр замын асуудал гэж хэдэн жил ярилаа. Одоо тавьчихсан ганц КМ төмөр зам ч алга. Нөгөө 5-р цахилгаан станц барих гэж бараг 5 жил бүр 20 жил юм гэнэ шүү хэрүүл хийсээр өнөөдөр байхгүй байгаа шалгаан нь барих газар олдоогүй юм гэсэн. Түүнээс ялгаа алга.
Нэг улсад олон янзын төмөр зам байдаг юм уу? Байдаг бол ямар улс байдаг юм бэ? Миний бодлоор одоо байдаг орос хятадыг холбосон зам нь ямар царигтай байдаг юм, тэрийг нь тавиад л болоо юм биш үү? Олон янзын төмөр зам тавьчхаад олон янзын вогон явуулах гээд байгаа юм уу хаашаа юм бэ? Энэ чинь одоо Монголд хужаагийн олон залгуураас өөр юм байхгүй болсонтой адилхан заваарсан юм болох юм биш үү? Уг нь монгол улсын стандарт нь 2 шонтой хуучин орос залгуур юм билээ. Хуучин орос ч гэж тэр нь одоо герман, европт (англиас бусад) хэрэглэдэг стандарт л даа. Гэтэл одоо баахан салганасан хужаа залгуурууд орж энд тэндгүй тархчихаад нөтбүүкээ залгалаа, 2 шонг нь хайлуулаад шатаалаа. Иймэрхүү байдлаар хэд хэдэн төхөөрөмжөө шатааж ч байв. Ерөнхий сайд асан Сү.Батболд гуай европ стандарт гэж баахан шоудсан. Ядаж залгуурынхаа асуудлыг шийдсэн нь хаа байна???
Хэнд ч хэрэггүй заваарсан юм ярьж, улс төр хийж цаг алдаад байлгүй тэр төмөр зам, тэр цахилгаан станцаа бариач. Та нар хувийн хэвшлүүдэд татвараа төлж чадахгүй хэдэн сар болоход ямар торгууль тавьж, яаж сүржигнэдэг билээ. Тэгвэл татвараа төлж байгаа ард түмэн шаардлагатай дэд бүтцүүдийг хурдан тавих шаардлага эрх мэдэлтнүүдэд нь тавих эрхтэй байх гэж бодож байна.
Нэг л их эдийн засгийн тооцоо ярьсан хүмүүс. Хэрэв тийм юм бол бидэнд хөдөө явж амрах, айл хэсэхэд хэрэгтэй асьпалтан замаас өмнө хөдөө орон нутагт бараа таваараа хямдхан хүргэчихдэг , тэндээсээ түүхий эдээ хямдхан татчихдаг, иргэдээ ч бөөнөөр нь хямд төсөр тээвэрлэчихдэг төмөр зам нь илүү хэрэгтэй байсан баймаар санагдах юм. Тэр чинь тэр төвлөрлийг сааруулж, бүс нутгийг хөгжүүлэх түлхүүр юм биш үү?

Name table of some large numbers

March 24th, 2014

Мөнгөн тэмдэгтийн ханш их унасан юм уу, гэнэт уламжлалаа сэргээх гэсэн үү сүүлийн үед манайд наяд, их наяд, зуун их наяд ч гэх шиг том тоог хачин сонин, буруу зөрүү бичих болжээ.
Хэрвээ үнэхээр хуучин уламжлалаараа бичнэ гэвэл зуун их наяд гэсэн тоо байхгүй. Түүнийг их маш дэлгэмэл гэж хэлмээр.
Гэхдээ энд энэ асуудлаас илүү эх газрын европ болон америк, канад, шинэ британи зэрэгт ялгаатай нэрлэдгийг үзүүлэв.

Орон Тоо Монгол (уламжлалт) Монгол (орчин үе) Европ/Герман Америк Орос
10^0 1 Нэг Нэг Eins one один
10^1 10 Арав Арав Zehn ten десять
10^2 100 Зуу Зуу Hundert hundred сто
10^3 1000 Мянга Мянга Tausend thousand тысяча
10^4 10000 Түм Арван мянга Zehntausend ten thousand десять тысяч
10^5 100000 Бум Зуун мянга Hunderttausend hundred thousand сто тысяч
10^6 1000000 Сая Сая Million million миллион
10^7 10000000 Живаа Арван сая Zehnmillion ten million десять миллион
10^8 100000000 Дүнчүүр Зуун сая Hundertmillion hundred million сто миллион
10^9 1000000000 Тэрбум Тэрбум/Миллиард Milliarde billion миллиард
10^10 10000000000 Их тэр бум Арван тэрбум Zehnmilliarde ten billion десять миллиард
10^11 100000000000 Наяд Зуун тэрбум Hundertmilliarde hundred billion сто миллиард
10^12 1000000000000 Их Наяд триллион/биллион? Billion trillion триллион

Монгол тоо цааш 10^66 хүртэл нэрлэгддэг нь 20-р зууныг хүртэл хамгийн их тооны нэршил байсан нь дамжиггүй. Гэвч орчин үед одон орны судалгаанд Googol гэж 10^100 тоог нэрлэдэг бөгөөд цаашилбал Googolplex-р 10^googol буюу 10^10^100 тэмдэглэж байна. Цааш Googolplexplex, Googolplexplexplex, Googolplexplexplexplex гэх мэт явах жишээтэй.

An advertising video for Bolor spellchecker

March 7th, 2014

BOLOR Spellchecker V1.2.1 is available

March 4th, 2014

БОЛОР алдаа шалгуурын 1.2 хувилбар ашиглаж байгаа хүмүүс дариухан 1.2.1 хувилбар руу шилжүүлнэ үү.
Учир нь 1.2-н Ворд плагин дээр нэгэн ноцтой алдаа илрүүлсэн тул бид төлөвлөөгүй 1.2.1 хувилбараар тухайн алдааг заслаа. Мөн үгийн санг шинэчилсэн болно.