Badral's personal blog
Интернет миний ертөнцийг хардаг цонх …

September, 2007Archive for

OpenOffice -н орчуулгад тусламж хүсэж байна

Wednesday, September 26th, 2007

ОпенОфисыг (OpenOffice) монгол руу орчуулах ажил 2004 оны сүүлчээр эхэлсэн болохыг нилээн олон хүн мэддэг билээ. ОпенОфис-ын орчуулга маш удаан явж байгаад ойрын үед зогсоход хүрлээ. Учир нь миний түүнд гаргах зав чөлөө муудсан ба хамтран орчуулж эхлэж байсан хэдэн нөхөд замын дундаас алга болжээ. Мөн замын дундаас өөр хүмүүс орж ирсэн боловч бас л алга болов. Сүүлийн үед орчуулга яаж байна юу болж байна гэсэн хүсэлт захидалууд ихээр ирэх болсон ч өөрсдөө оролцож буй нь үгүй. Би ганцаараа зүтгүүлсээр хэзээ нэг цагт дуусгах л байх. Гэхдээ хэрэгцээ нь ихсэж байгааг харгалзан хурдан дуусгах хэрэгтэй мэт санагдсан юм. USI -с ОпенОфисын 2.1 хувилбарыг бидний орчуулга дээр суурилан туршилтын хувилбар болох нэгэн виндовс хөрвүүлэлт хийсэн харагдсан. Тийм чанаргүй байж болохгүй байхаа. Маш системтэй үлгэр жишээ хийж чадахгүй бол хойч үедээ буян биш нүгэл үйлдсэн л хэрэг болох биз. Тиймээс би яаравчлан ямар нэг чанар муутай хувилбар гаргахыг эрс эсэргүүцэж байгаа.
Англи монгол хэлний мэдлэг сайтай орчуулах хүсэлтэй хүн байвал холбоо барьж хамтран ажиллахыг уриалж байна. Миний имэйл хаяг: badral(at)openmn.org Хамгийн гол нь замын дундаас хаяхгүй чин шудрагаар зав гаргаж чадах хүмүүс хэрэгтэй байна. Чанарын сайжруулалт, монгол хөрвүүлэлт болон шалгалт хийхэд орчуулга хийхээс илүү их цаг алдаж байгаа тул би өөрөө цаашид орчуулга хийх цаг маш бага гарч байна.
Одоогийн байдлаар нэр томъёо бүрэн орчуулагдсан ба хэрэглэгчийн нүүрний хэсгийн 84% орчуулагдсан. Тусламж болон бусад баримтын файлууд орчуулагдаагүй байгаа. Опенофис нийгэмлэгтэй хамтран албан ёсоор энэ ажлыг хийж байгаа байгууллага нь ОпенМН ТББ болно. Нэр томъёоноос бусдыг би бараг ганцаар хийлээ.
Ялангуяа их дээд сургуулиудаас хүмүүс байвал илүү үр дүнтэй болох болов уу гэж найдаж байна. Бүгдээрээ хамтраад энэ нэг томоохон төслийг дуусгачихвал бидний ирээдүйд мөн ч их хэрэгтэй дээ. Янз бүрийн албан газар, пүүс компани дэмжихгүй бол орчуулгын хөлс ч юмуу урамшуулал өгөх боломжгүй юм даа. Харин хожимын нэгэн өдөр миний бизнес амжилттай явбал би өөрийн зүгээс урамшуулал өгөх болно. Цаашид засаж сайжруулж авч явахад асуудал нэг их гарахгүй болно. Учир нь ОпенМН-ы онлайн орчуулгын систем энэ ондоо багтаад ажиллагаанд орчих байх.

Македоны тухай мэдээ

Wednesday, September 26th, 2007

Хажуугаар нь зүгээр өнгөрч чадсангүй ээ. Македоны засгийн газраас Убунту линүкс сервер бүхий 180 000 ширхэг бага оврын ворксташионууд (юу гэж ч орчуулмаар юм дээ) хэрэглээнд гаргаж байгаа юм байна. http://www.desktoplinux.com/news/NS7546509093.html
Хэдэн сарын өмнө мөн энэ засгийн газар нь 26 хүртэлх болон 62 наснаас дээш бүх хүмүүст үнэгүй үйлчилдэг интернэт клубууд македоны бүх хотод нээсэн бөгөөд тэдгээр нь бүгд Убунту дээр ажилладаг гэж мэдээлсэн байсан.
Македон улсын тухай би нэг их мэдэхгүй ээ. 1991 онд югославаас туурга тусгаарлаж гарсан манайх шиг далайд гарцгүй орон гэдгийг халтар хултар төсөөлж байна. Мөн тэндээс ирсэн оюутнууд информатикт тун сүрхий байхыг харж байсан.
Сая харин википедиагаас хүн амын хувьд манайхаас арай бага. Хоёр сая гаруй. Үндэсний цэвэр бүтээгдэхүүний хувьд 15742$m-р дэлхийд 125-д ордог манайхаас хамаагүй ажилсаг юм даа. Манайх 6226$m-р талд нь ч хүрдэггүй юм байна.
Тэгэхээр нэг хүнд ноогдох орлогыг бодож үзээд ч яахав. Хол хаясан биз.
Бид цөөхүүлээ болхоор л хөгжихгүй дэвжихгүй, далайд гарцгүй болхоор эдийн засаг сул дорой хүндрэлтэй байна гэж үглэцгээдэг. Би үүнд маш дургүй бөгөөд ингэж хэлсэн хүнтэй таархаараа бараг уурладаг. За македоныг хар л даа! Дээр нь хүн ам цөөтэй исланд, ирланд, скандинавын олон орнууд ямар байна? Төр, засгийн газар нь зөв бодлоготой хүн ард нь урдахаа яс хийгээд яваад байдаг бол хаанаас манайх шиг байх вэ. Монголын одоогийн засгийн газар ч биш үе үеийн засгийн газар маш муу ажиллаж ирсэн гэхэд хэлсдэхгүй.
За ийм мундаг улстай харьцуулахаа болиод хөгжил ойролцоо манай дарга нар байнга харьцуулж ярьдаг Киргиз, Молдав, Тажикстан улсуудтайгаа бодлогоо одоо нэг нэг бүрчлэн харьцуулаад хараасай. Үгүй ингэхэд хөгийн ч юмнуудтай өөрсдийгөө харьцуулах юм даа. Түүх яриад онгирхоороо Чингис хааныг хар биднээс илүү хүн дэлхийд байхгүй гэх нь хол аль 800 жилийн өмнөх юм ярьж цээжээ дэлддэг мөртлөө одоо хөгжилөө хар гэхээр ямар юмнуудтай харьцуулдагийг нь хараад инээд ч хүрэх шиг уур ч хүрэх шиг. Гэтэл бодлогоор тэд нар нь хүртэл илүү гарчихсан байх ч гэж.
Энэ засгийн эрхэнд эрх мэдэлтэй явдаг хүмүүс улсаа хөгжүүлье гэж бодож явдаг юмуу бүү мэд. Хөндлөнгөөс харахад өрхийг нь бүтээе гээд үлгэн салган гэлдрээд байна уу даа? Дорвитойхон урт удаан настай бодлого ирээдүйгээ хараад хийж болдоггүй л юм байх даа. Тэдний хийх ёстой ажил нь юу билээ? Улс төржчихөвүү дээ золиг чинь. Би уг нь бид мэтийн хүмүүс урдах ажилаа хийсэн шиг хийгээд мэргэжилдээ боол биш эзэн болоод явж чадаж байвал болоо гэж боддог юм. Тэр үүднээсээ л бичсэн юм шүү. Харин сүүлийн үед манай зарим за бараг ихэнх ноёд ухаангүй оргиод, албан ажилаа ч хийхгүй хувийнхаа ажлыг хараар амжуулах гэж хэт их гүйгээд байгааг хараад эмзэглэн санааны мухраас нэг бухимдал маягийн юм гаргачихлаа. Уншигч та уучилна бизээ.

Орчуулгын талаар цөөхөн хэдэн үг.

Friday, September 21st, 2007

Өнөөдөр санамсаргүй Говь андын блогоор орчихов. Гэтэл Software -ийг уямж гэж орчуулаад бичлэгтээ хэрэглэсэн харагдах юм. Хэн нэг нь Software-ийг мөн өөрөөр (юу гэснийг нь мартжээ) орчуулсан байсантай ч таарч байсан. Миний бодлоор олноороо хэрэглэж заншсан стандартад орсон үгүүдийг ямар нэгэн байдлаар оролдох хэрэггүй болов уу гэж бодож байна. Хэдийгээр Отгонбаяр анд яагаад авсан аргумент учир шалгаанаа тайлбарласан байсан нь үнэхээр зөв мэт боловч чихэнд нэг л наалдаж өгдөггүй ээ. Хэрэв түүний орчуулга 1996 он байсан бол уухайн тас дэмжихэд бэлэн байна. Харин одоо хэрэггүй байхаа. Тэгэхээр Software-г програм хангамжаар нь үлдээх саналтай байна. Бидний гол хийх ёстой зүйл бол өнөөдөр бидний салбарт олон олон шинэ үг ухагдахуунууд байна. Тэдгээрийг л аль болох зөв, утга төгөлдөр буулгахыг зорих хэрэгтэй болов уу. Мөн хуучин боловч хэрэглэж заншаагүй олон үг, ухагдахуунууд байна. Жишээлбэл. shortcut, daemon (Хэвтүүл гэж аваад байгаа заншвал тун зүгээр орчуулга ), default (Би стандарт гэж аваад байгаа. Оновчтой бус. гэхдээ түүнээс илүү үг олохгүй л байгаа), details (би үргэлж тодруулга гэж авч байгаа. Заншвал тун зүгээр) pattern, гээд тоочоод байвал маш олон үгс бий.
Зарим нөхөд зүгээр галигчлаад авбал дээр гэдэг. Нэг талаас зөв. Тохирсон гоё монгол үг олдохгүй үед зөв. Харин бид аль болох олоод орчуулахыг хичээх хэрэгтэй. Нөгөө талаас юм л бол амарчлаад галигчлах гээд дайраад байдаг болчихдог. Тэгж эх хэлээ эвдэх буруу байх.
Бидний мэргэжилийнхэн утгыг нь мэдэж байдаг боловч оновчтой монгол үг олж буулгах хамгийн хэцүү байдаг. Тиймээс хэлний талынхан энэ тал дээр анхаарах хэрэгтэй, хамтарч ажиллах хэрэгтай байдаг боловч МТ-с даанч хол дээр нь олдохгүй зугтаагаад байх юм даа. Би өөрөө хэд хэдэн хүнтэй харилцаа тогтоох гэж үзсэн боловч одоо холбоотой байдаг нэг ч хэлний хүн байдаггүй ээ.
Миний хувьд сүүлийн үед линүкс болон олон олон програмыг муу монголчилсон муу үйлээ засаж, чанарыг сайжруулах тал дээр ажиллаж сууна даа. Үр дүнг нь та бүхэн удахгүй үзэх байх гэж найдаж байна.

Төслийн удирдлагын нэгэн програм

Thursday, September 20th, 2007

Төслийн удирдлага чухал гэдгийг хэн бүхэн ярьдаг, мэддэг гэхэд хилсдэхгүй бизээ. Харин ямар концептоор яаж хэрэгжүүлэх арга барилын тухай бид бага ярьдаг юм шиг санагдлаа. Янз бүрийн төслийн удирдлагын програмууд ч олон янзаар зохиогдсон байдаг. Амьдрал дээр жирийн бидний ихээхэн хэрэглэдэг програм бол MS Project байдаг. Харин энэ програм линукс дээр байдаггүй билээ. Гэтэл би виндовсыг гэртээ нилээн эртнээс огт хэрэглэхээ больсон байдаг. Ингээд ертөнцөөр (интернэтээр) дэмий тэнэж яваад MS Project ийг орлож чадах OpenProj төслийг олсон юм.
Энэ нь MS project төслүүдийг оруулж ирж чадахаас гадна MS Project 2003 (XML) форматаар хадгалж болж байна лээ. Энэ програм нь Жава хэл дээр бичигдсэн тул бүх үйдлийн системүүд дээр чөлөөтэй ажиллана.
Эхний удаагийн шалгалтаар энэ програм нилээн их таалагдлаа. MS Project ийг функцын хүрээг гүйцэхгүй боловч, цэвэрхэн, эмх цэгцтэй юм. Үндсэн бүх функцүүд эмх цэгцтэй байхад, бараг хэрэглэгдээд байдаггүй баахан новш холилдсон байхаас дээр дээ. Тийм л бараг хэрэггүй зүйлс нь байхгүй байна лээ. Хамгийн их таалагдсан зүйл нь нөөцийн даац хуваарилалтын автомат харуулалт, бүтцийн төлөвлөлтийн схем байлаа.
Ямар ч гэсэн жижиг болон дунд хэмжээний төслүүд дээр бүрэн хүрэлцээтэй програм санагдлаа. Та бүхэн ч бас үүнийг өөрийн хэрэглэдэг програм болгоод авчихвал зүгээр байх гэж бодов. Энэхүү үнэгүй, нээлттэй эх бүхий програмыг эндээс татаж аваарай.

Mongolian Horde Concept

Monday, September 10th, 2007

Та програм хангамжийн инженерчилэлийн шинжлэх ухаанд “Mongolian Horde Concept” гэж байдгийг мэдэх үү? Хэрэв үгүй бол цааш уншаарай.
Програм хангамжийн инженерчилэлийн үе шатуудаас хамгийн хялбар нь програмчилах, хамгийн төвөгтэй нь төлөвлөлт байдаг билээ. Тиймээс програм хангамжийн инженерчилэлийн тулах/туслах нэгэн чухал процесс болох төслийн удирдлага ба төлөлөвлөгөөний талаар маш товч дурдая. Энэ нь тухайн төслийн зардлыг үндсэнд нь тодорхойлж өгдөг тул хамгийн чухалд тооцогддог. Төслийн зардал тооцох тухай би ноднин монголд програм хангамжийн инженерчлэл лекц уншиж байхдаа цухас дурдаж байсан. Boem-ын тэгштгэлийг санана уу.
Z = aP^m
Z – Зардал
a – Тогтмол фактор
P – Бүтээгдэхүүний хэмжээ
m – Экспонент [1.05 – 1.2]
Энэхүү тэгштгэл дээр холболтын зардлын тухай яригддаг. 2 хүний хувьд 1 (хэрчимийг санана уу), 3 хүний хувьд 3 (гурвалжинг санана уу), 4 хүний хувьд 6, n хүний хувьд n(n − 1) / 2 гэх мэтээр хурдтай өсөж байна. Олон хөгжүүлэгч бүхий том төслийн хувьд түүнийг зохион байгуулах зардал ямар хурдтай өсөж байгааг та харж байна.
Үүнээс улбаалан IBM -н OS/360 (Operating System/360) төслийн ахлагч Brooks “Adding manpower to a late software project makes it later” (Програм хангамжийн төсөлд хүний хүч хожуу оруулбал түүнийг дуусгах хугацааг удаашруулна) гэж тодорхойлсон байдгийг түүний The Mythical Man Month гэсэн номноос олж болно. Энэ нь төслийн удирдагч эсвэл програм хангамжийн инженерүүдийн заавал уншсан байвал зохих сайн номны нэг болов уу. Түүний үндсэн санаа нь тун ойлгомжтой. Шинэ хүн ялангуяа хөгжүүлэх үйл явцын сүүлийн шатуудад орж ирэхэд түүнд хэлж ойлгуулах, заах зардал хуучин гишүүдийн боломжтой чадварлаг хөгжүүлэгчидэд өгөөд хийлгэчих зардлаас илүү гардаг гэдгийг л харуулсан явдал.
Тиймээс цөөхөн бөгөөд чадварлаг хөгжүүлэгчидтэй баг нь олон чадвар муутай хөгжүүлэгчтэй багаас хавьгүй илүү. Сайн програмист нь жирийн програмистаас 5-10 дахин үр бүтээмжтэй байдгийг Броукс мөн онцолсон байдаг. Монголчууд яагаад тийм цөөхүүлээ байгаад дэлхийг эзэлж чадсан билээ? Чингис хааны арга ухаан чадварлаг удирдлагын ачаар л тэгж чадсан. Тэр чадварлаг удирдлага нь юу байв? Түүний 10 -тын систем гэчихвэл буруудахгүй биз.
Броуксын дэвшүүлсэн санаа нь их эзэн Чингис хааны маань энэхүү агуу системийн санаа байсан тул ингэж нэрлэгдсэн юм болов уу. Програмистууд хамгийн анхны зохиогчийг хэзээ ч мартдаггүйн нэг жишээ энэ буюу. 😉
Програм хангамжийн төслийн багийг бүрдүүлэхдээ тухайн төслийн хэмжээнээс хамааруулан төслийн багаа бүрдүүлэх хэрэгтэй ба энэ заавал 10-т биш 5-т, 8-т гээд хувааж ч болно. Ингээд хэсгүүдийн ахлагчаар заавал нэг хүн томилох хэрэгтэй. (crux = гол бай) Тэр хүн тухайн даалгаварыг ерөнхийд нь бүрэн мэдэж байх хэрэгтэй бөгөөд доороо байгаа гишүүддээ хувааж өгч хийлгээд өөрөө холбох ёстой. Түүний дараа хэсгийн ахлагчууд нийлж нийт програм хангамжийг холбож босгож ирнэ.
Ямар нэг хэсгийн ахлагч байхгүй юмуу чадвар сул бол төсөл босч ирэхэд их хүндрэлтэй эсвэл бүр босч ирж ч чадахгүй нурна гэсэн үг. Тест болон чанар шалгалтын багийг маш чадварлаг хөгжүүлэгчидээр бүрдүүлэх нь бүтээгдэхүүний чанарыг өндөрт өргөнө.
Чингисийн үр сад бид түүний босгосон системийг хамгийн сайн хэрэглэж, сайжруулж чадах учиртай бөгөөд үүнийг бид өөрсдийн салбартаа хэрэглэж чадсан хойно програмчилалаар дэлхийг байлдан дагуулнаа гэсэн үг бусуу…